Alan adının süresi dolarsa ne olur, geri almak mümkün mü?

Alan adı yenilemesi yılda bir yapılan, çoğu zaman fark edilmeyen bir ödeme. Kart değiştiğinde, siteyi kuran firmayla yollar ayrıldığında ya da uyarı e-postası artık kimsenin bakmadığı bir adrese gittiğinde bu ödeme kaçıyor. Bu yazıda süre dolduktan sonra sırasıyla neyin kaybolduğunu, .tr ve .com uzantılarında kaç gününüz olduğunu ve alan adını geri almak için ne yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Önce baktık: bir büro sitesinin adresi şu an sahipsiz

Ağustos'ta 132 hukuk bürosu sitesini taradığımız çalışmada üç adrese hiç ulaşamadık; alan adları hiçbir sunucuya yönlenmiyordu. 20 Ekim'de aynı listeyi yeniden kontrol ettik. Diğer 129 adres hâlâ yanıt veriyor, bu üçü ise hâlâ kapalı.

Kayıt sorgusunda iki farklı tablo çıktı. Alan adlarından biri kayıtlı ve süresi 2027'ye kadar geçerli, ama hiçbir sunucuya bağlanmamış. Bir diğeri ise bugün kimsenin üzerine kayıtlı değil. Arama sonuçlarında bir büro sitesi olarak karşımıza çıkan bu adresi şu an isteyen herkes satın alabilir. Neden düştüğünü dışarıdan bilemeyiz, ama süresi dolup yenilenmeyen bir alan adı dışarıdan tam olarak böyle görünür.

Süre dolunca sırasıyla ne kaybolur

• Site. Alan adı artık sunucuya yönlenmediği için ziyaretçi “Bu siteye ulaşılamıyor” hatası görür. Sunucunuz, dosyalarınız ve barındırma hizmetiniz yerinde durur; kaybolan, onlara giden adres.
• E-posta. Çoğu zaman asıl zararı veren kısım bu. info@ ya da isim@ ile başlayan, alan adınıza bağlı bütün adresler posta almayı bırakır. Size yazan kişinin e-postası teslim edilemez; gönderen bunu çoğu zaman saatler ya da günler sonra gelen bir hata mesajıyla öğrenir.
• Kartvizit, tabela ve bağlantılar. Basılı materyaldeki, sosyal medya profillerindeki ve başka sitelerdeki bütün bağlantılar çalışmayan bir adrese gider. Alan adı başkasının eline geçerse bu bağlantılar onun sitesine ziyaretçi taşır.
• Arama görünürlüğü. Google erişilemeyen sayfaları bir süre tekrar dener; kesinti uzarsa sayfalar dizinden düşer. Adres geri geldiğinde sayfalar yeniden taranır ama dizine dönmeleri zaman alabilir. Dizinden düşen bir siteyi nasıl teşhis edeceğinizi ayrı bir yazıda anlattık.

.com.tr, .av.tr ve diğer .tr uzantılarında takvim

Türkiye uzantılı alan adları Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun yönettiği TRABİS üzerinden verilir ve süreç İnternet Alan Adları Yönetmeliği'ne bağlıdır (RG 7.11.2010/27752, son değişiklik RG 20.4.2021/31460). Takvim yönetmelikte açıkça yazıyor:

Burada uzantı farkı önemli. Bugünkü düzenlemede .com.tr belge istenen uzantılar arasında değil; boşa düşen bir .com.tr adresini herkes kaydedebilir. .av.tr ise yalnızca avukatlara, hukuk bürolarına ve avukatlık ortaklıklarına belgeyle verilir (Yönetmelik eki, madde 3). Bu, adresin herhangi birinin eline geçmesini zorlaştırır ama size geri döneceğini garanti etmez. .av.tr başvurusunun nasıl yapıldığını ayrı bir yazıda anlattık.

.com, .net ve diğer genel uzantılarda takvim

Bu uzantılarda kuralları ICANN koyar. Süresi Dolan Kayıtları Kurtarma Politikası (ERRP, 21 Şubat 2024 güncellemesi) kayıt firmalarına şu asgari yükümlülükleri getiriyor:

• Uyarı. Süre bitmeden en az iki kez, biri yaklaşık bir ay, diğeri yaklaşık bir hafta önce (madde 2.1.1). Süre dolduktan sonraki beş gün içinde bir uyarı daha (madde 2.1.2).
• Kesinti. Süre dolduktan sonra, alan adı silinene kadar geçen dönemin en az son sekiz gününde site ve e-posta kesilir (madde 2.2.3). Bu dönem boyunca alan adını yenileme hakkınız var (madde 2.2.5).
• Kurtarma. Alan adı silindikten sonra 30 günlük bir kurtarma dönemi başlar. Bu sürede alan adı yalnızca eski kayıt firması üzerinden geri getirilebilir ve DNS kapalı kalır (madde 3.1, 3.2). Kayıt firmaları bu işlem için genellikle normal yenilemeden ayrı bir ücret ister.

Süre dolduğu gün ile silinme arasındaki sürenin uzunluğunu ise kayıt firması belirler; kimi firmada birkaç gün, kimisinde haftalarca sürer. Kendi firmanızın takvimini sözleşmesinden ya da yardım sayfasından öğrenmek, kriz anında değil şimdi yapılacak bir iş.

Asıl soru: alan adı kimin adına kayıtlı?

Yenilemenin kaçmasının sık görülen bir sebebi, alan adının işletmenin kendi elinde olmaması. Siteyi yapan firma, ajans ya da bir tanıdık alan adını kendi hesabında açmışsa yenileme uyarıları da ona gider. Yollar ayrıldığında bu e-postaları kimse okumaz.

Yönetmeliğe göre yenileme, feragat ve kayıt firmasını değiştirme hakları alan adı sahibine, yani kaydın adına yapıldığı kişiye aittir (md. 21). Alan adı satılabilir ve devredilebilir (md. 13); başkasının adına kayıtlı bir alan adını kayıt firması üzerinden bir devir işlemiyle kendi adınıza almanız mümkün. Bunu kesinti yaşamadan, ilişkiler iyiyken yapın. Bugün bakmanız gereken üç şey:

• Alan adı kimin adına kayıtlı, hesaba kim giriyor?
• Bitiş tarihi ne zaman, otomatik yenileme açık mı, kayıtlı kart güncel mi?
• Uyarı e-postaları hangi adrese gidiyor, o adres hâlâ okunuyor mu?

Süre dolduysa: sırayla yapılacaklar

1. 1Hangi aşamada olduğunuzu öğrenin. Kayıt firmanızın panelinde alan adının durumu ve bitiş tarihi yazar. .tr uzantılarda iki aylık süre içindeyseniz yenileme hâlâ mümkün.
2. 2Hemen yenileyin. Hesaba erişiminiz yoksa alan adının kayıtlı olduğu kişiye ya da firmaya ulaşın. Erişim için uğraşırken geçen her gün kesinti olarak yaşanıyor.
3. 3Adresin geri gelmesini bekleyin. Yenilemeden sonra sitenin ve e-postanın tekrar çalışması birkaç saat sürebilir; internet sağlayıcıları eski kaydı bir süre önbellekte tutar.
4. 4Kaçan e-postaları toparlayın. Kesinti süresince size yazmış olabilecek müşterilere, iş ortaklarına ve kurumlara haber verin. Hata mesajı alan bir kısmı sizi başka kanaldan aramamış olabilir.
5. 5Search Console'u kontrol edin. Sayfaların yeniden tarandığını ve dizine döndüğünü takip edin.
6. 6Adres başkasının eline geçtiyse, .tr uzantılarda uyuşmazlık çözüm yoluna başvurabilirsiniz. Ancak üç şartın birlikte bulunması gerekir: alan adının markanız, ticaret unvanınız ya da işletme adınızla aynı veya benzer olması; yeni sahibin bu adla ilgili bir hakkı ya da bağlantısı olmaması; alan adının kötü niyetle alınmış ya da kullanılıyor olması (md. 25). Süresi dolduğu için boşa çıkan bir adresi kötü niyet olmadan alan birine karşı bu şartlar sağlanmaz.

Bir daha yaşamamak için

• Otomatik yenilemeyi açın, kartı güncel tutun. Süresi dolmuş bir kart, kapalı bir otomatik yenilemeyle aynı sonucu verir.
• Uzun süreli yenileyin. .tr uzantılarda yenileme sonrası toplam süre beş yılı aşamaz (md. 9/4). Bu sınıra kadar uzatmak, her yıl hatırlanması gereken işi birkaç yılda bire indirir.
• Uyarı adresini alan adının dışında tutun. Kayıt hesabındaki iletişim adresiniz info@siteniz.com ise, süre dolduktan sonra gönderilen uyarı o adres de çalışmadığı için size hiç ulaşmaz. Kayıt hesabında alan adınıza bağlı olmayan ikinci bir adres kullanın.
• Takviminize not düşün. Bitiş tarihinden bir ay önceye hatırlatma koyun. Uyarının gelip gelmediğinden bağımsız çalışan tek kontrol bu.
• Alan adını kendi adınıza alın. Siteyi kim kurarsa kursun, kayıt sizin adınıza, hesap sizin e-postanıza olsun; teknik ekibi hesaba yetkili olarak ekleyin.

Alan adı tarafı tamamsa sıradaki kontrol sertifika. SSL sertifikasının da bir süresi var ve otomatik yenilemesi bozulduğunda site uyarı vermeye başlıyor; ayrıntısı sitem güvenli değil uyarısı yazımızda.